Dortmunder: verschil tussen versies

Uit etiwiki
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
 
(26 tussenliggende versies door dezelfde gebruiker niet weergegeven)
Regel 1: Regel 1:
Dortmunder is een bier van lage gisting, goudgeel van kleur (9 [[EBC]]) met een moutige smaak. Het is niet zo sterk gehopt als pils waardoor het een iets zachtere smaak heeft.
+
[[bestand: DABdop.jpg | thumb| right| 150px| Kroonkurk van de Dortmunder Actien-Brauerei uit 2016]]
 +
Dortmunder is een bier van lage gisting, goudgeel van kleur (9 [[EBC]]) met een moutige smaak en een alcoholgehalte van rond de 5 volumeprocent. Hoewel Dortmunder veel van deze kenmerken met [[Pilsener]] deelt, is niet zo sterk gehopt waardoor het een zachtere smaak heeft. De Dortmunders die tegenwoordig in Nederland worden gebrouwen zijn, in tegenstelling tot de Duitse, over het algemeen donkerder van kleur en hebben een hoger alcoholgehalte van rond de 7 volumeprocent.
  
 
Het Dortmunder bier werd in 1843 als eerste door '''Heinrich Wenker''' en zijn vader gebrouwen in de brouwerij Krone am Markt in Dortmund. Wenker had tijdens zijn opleiding als brouwer in München en Wenen de Beierse brouwmethode met ondergisting leren kennen, en introduceerde die methode in Dortmund. De verdere ontwikkeling van dit bier leidde rond 1870 tot het bier dat we nu als Dortmunder kennen. Het bier werd iets sterker gebrouwen om het over een langere afstand te kunnen vervoeren. Daarom staat het bier plaatselijk bekend als Export. De uitvinding van industrieel koelen, de opkomst van de massaproductie aan het eind van de 19e eeuw en de verhoogde vraag naar bier leidden tot het ontstaan van grote brouwerijen. Dortmund werd in die tijd één van de grootste bierproducenten in Europa met brouwerijen zoals de Dortmunder Actien-Brauerei, de Dortmunder Union-Brauerei en de Privatbrauerei Dortmunder Kronen.
 
Het Dortmunder bier werd in 1843 als eerste door '''Heinrich Wenker''' en zijn vader gebrouwen in de brouwerij Krone am Markt in Dortmund. Wenker had tijdens zijn opleiding als brouwer in München en Wenen de Beierse brouwmethode met ondergisting leren kennen, en introduceerde die methode in Dortmund. De verdere ontwikkeling van dit bier leidde rond 1870 tot het bier dat we nu als Dortmunder kennen. Het bier werd iets sterker gebrouwen om het over een langere afstand te kunnen vervoeren. Daarom staat het bier plaatselijk bekend als Export. De uitvinding van industrieel koelen, de opkomst van de massaproductie aan het eind van de 19e eeuw en de verhoogde vraag naar bier leidden tot het ontstaan van grote brouwerijen. Dortmund werd in die tijd één van de grootste bierproducenten in Europa met brouwerijen zoals de Dortmunder Actien-Brauerei, de Dortmunder Union-Brauerei en de Privatbrauerei Dortmunder Kronen.
  
 
=Dortmunder in Nederland=
 
=Dortmunder in Nederland=
[[bestand: Adv_ABBdortmunder1885.jpg | thumb| right| Advertentie uit 1885 voor het eerste Nederlandse Dortmunder bier]]
+
[[bestand: Adv_ABBdortmunder1885.jpg | thumb| left| Advertentie uit 1885 voor het eerste Nederlandse Dortmunder bier]]
 +
[[bestand: 13009.jpg | thumb| right| Etiket van bottelaar Heesakkers. Het logo lijkt sterk op dat van de Dortmunder Actien-Brauerei]]
  
Het Dortmunder bier of Dortmunder Lagerbier werd vanaf 1867 in Nederland geïmporteerd als een van de "Beiersche", bedoeld wordt ondergistende, biersoorten. Net als [[Pilsener]] en [[Münchener]] viel ook het Dortmunder erg in de smaak. Al snel wordt door de Duitse brouwerijen en hun importeurs gewaarschuwd voor ''verschillende namaaksels die onder den naam van Dortmunder in den handel worden gebracht''. Het duurt bijna twintig jaar voordat op 1 april 1885 de Amerfoortsche Beiersch Bierbrouwerij als eerste Nederlandse brouwerij onder eigen naam een Dortmunder bier uitbrengt.
+
Het Dortmunder bier of Dortmunder Lagerbier werd vanaf 1867 in Nederland geïmporteerd als een van de "Beiersche", bedoeld wordt ondergistende, biersoorten. Net als [[Pilsener]] en [[Münchener]] zal ook het Dortmunder in de smaak zijn gevallen waardoor het voor Nederlandse brouwers en bottelaars interessant werd om het bier na te maken. Dat gebeurde blijkbaar op zo'n grote schaal dat de Duitse brouwerijen en hun importeurs in de jaren 1870 al waarschuwen voor ''verschillende namaaksels die onder den naam van Dortmunder in den handel worden gebracht''.  
 +
Het duurt bijna twintig jaar voordat op 1 april 1885 de Amerfoortsche Beiersch Bierbrouwerij als eerste Nederlandse brouwerij onder eigen naam een Dortmunder bier uitbrengt. Nog voor de eeuwwisseling brouwen ook veel van de andere Beiersche bierbrouwerijen zoals [[Amstel]], [[Heineken]], [[ZHB]], [[Waldeck]], [[De Posthoorn]] uit Tilburg en [[DAVO]] een eigen Dortmunder bier. Dortmunder was een duur bier. Dat blijkt uit een, overigens nooit van kracht geworden, ontwerpovereenkomst uit 1893. Daarin spreken de brouwerijen uit Amsterdam en Nieuwer-Amstel af om hun Hollandsch bier ''voor geen lagere prijzen te verkoopen'' dan 7 cent de liter, het Beijersch, Pilsener en Münchener voor 9 cent de liter en het Dortmunder bier voor 14 cent de liter. Het Dortmunder bier van Ravenswaay's Bierbrouwerij-Maatschappij werd, als blijk van hoge waardering, zelfs bekroond met de gouden medaille op de Nationale tentoonstelling Nijverheid en Kunst in Dordrecht van 1899.
  
mrt 1888 Amstel Dortmunder (export-Dortmunder)
+
<gallery heights=200px widths=230px mode="traditional">
jun 1888 ZHB
+
bestand: 10472.jpg| etiket van Amstel
mei 1889 Stoombierbrouwerij Waldeck (Hoogkerk bij Groningen)
+
bestand: 14990.jpg| etiket van De Enschedesche Bierbrouwerij
1891 DAVO Deventer, Zwolsche stoombierbrouwerij
+
bestand: 12997.jpg| etiket van bottelaar Dijkhuis
1896 Korvels Dortmunder Bier van De Posthoorn (Tilburg)
+
bestand: 28303.jpg| etiket van Ravenswaay's, bekroond met een gouden medaille
1897 Heinekens Dortmunder Export-bier
+
</gallery>
1898 Enschedesche Bierbrouwerij
 
1899 Ravenswaaij's Bierbrouwerij-Maatschappij uit Gorinchem. Dortmunder Bier Bekroond met de gouden medaille op de Nationale tentoonstelling Nijverheid en kunst in Dordrecht 1897.
 
1903 Deli
 
1907 Men gelieve het echte DORTMUNDER BIER s.v.p. niet te verwarren met namaak of zoogenaamd Dortmunder Bier. (adv Dortmunder Actien Bier)
 
1907 Kronenbier uit de Kronenbrauwerei Heinr. Wenker Dortmund. Ontegenzeggelijk het beste Dortmunder Bier.
 
1915 Dortmunder actiën brauwerij kan niet meer leveren Amstel profiteert.
 
1924 De Gekroonde Bel.
 
1926 De Schaapskooi.
 
1927 Oranjeboom.http://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=dortmunder+bier&coll=ddd&page=282&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Landelijk&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Regionaal%7Clokaal&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Regionaal%7Clokaal&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Regionaal%7Clokaal&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Regionaal%7Clokaal&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Regionaal%7Clokaal&sortfield=date&resultsidentifier=MMKB04%3A000144635%3Ampeg21%3Aa0066&identifier=MMKB04%3A000144635%3Ampeg21%3Aa0066. en met garantiestrook http://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=dortmunder+bier&coll=ddd&page=290&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Landelijk&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Regionaal%7Clokaal&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Regionaal%7Clokaal&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Regionaal%7Clokaal&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Regionaal%7Clokaal&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Regionaal%7Clokaal&sortfield=date&resultsidentifier=MMKB04%3A000144689%3Ampeg21%3Aa0102&identifier=MMKB04%3A000144689%3Ampeg21%3Aa0102
 
Dortmunder het zachte http://www.delpher.nl/nl/kranten/view?query=dortmunder+bier&coll=ddd&page=296&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Landelijk&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Regionaal%7Clokaal&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Regionaal%7Clokaal&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Regionaal%7Clokaal&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Regionaal%7Clokaal&facets%5Bspatial%5D%5B%5D=Regionaal%7Clokaal&sortfield=date&resultsidentifier=ddd%3A010348193%3Ampeg21%3Aa0009&identifier=ddd%3A010348193%3Ampeg21%3Aa0009
 
1930 Dortmunder Union Bier Het meeste gedronken Duitsche bier in nederland.
 
1930 Van Vollenhoven's Dortmunder
 
1932 Bij ieders bord hoort phoenixdort!
 
1932 3 Hoefijzers dortmunder
 
30-6-1933 oproep in Het Volk; Koopt geen Duitsch bier. De dortmunder bierbrouwerijen doen ijverig mee aan het boycotten van joden.
 
1935 Albino dortmunder.
 
1936 Dortmunder niet minder dan pils.
 
1937 Edah verkoopt Bavaria Dortmunder Bier 14ct en Phoenix Dortmunder Bier 18ct
 
1939 De Schaapskooi Dortmunder
 
1954 Gulpener Dort.
 
1963 speciaal dortmunder glas van Oranjeboom
 
1966 gratis sleutelhanger bij 6 flessen Oranjeboom dortmunder
 
v.a. 1970 geen Oranjboom dortmunder meer gevonden
 
1974 Alfa super dortmunder
 
  
 +
In de eerste helft van de 20e eeuw besluiten steeds meer brouwerijen om een Dortmunder in hun assortiment op te nemen. Dat gold echter niet voor Amstel en Heineken. Het is niet duidelijk waarom juist zij besloten om met de productie van Dortmunder te stoppen. Mogelijk waren de sterke concurrentie van de Duitse brouwerijen en het succes van hun eigen Pilsener van invloed op deze keuze. De Dortmundse brouwerijen DAB, Kronen en Union waren geduchte en sterke concurrenten die zelfs in staat bleken om alweer kort na beide wereldoorlogen hun bier naar Nederland te exporteren.
 +
 +
<gallery heights=200px widths=175px mode="traditional">
 +
bestand: 13050.jpg| etiket van Bourgogne Kruis
 +
bestand: 13738.jpg| etiket van Coolen
 +
bestand: 11795.jpg| etiket van Bavaria
 +
bestand: 13910.jpg| etiket van Dommelsch
 +
bestand: 49552.jpg| etiket van De Gekroonde Bel
 +
</gallery>
 +
 +
Vanaf de jaren 1950 ondergaat het Nederlandse Dortmunder een verandering. Het bier werd aanvankelijk gepresenteerd als zacht van smaak en had over het algemeen een iets lager alcoholgehalte dan het pilsener, 4 tot 5 volumeprocent. Phoenix, ZHB en De Schaapskooi blijven dit type Dortmunder tot in de jaren 1960 produceren, Bavaria zelfs tot in de jaren 1980. [[Gulpener]] komt in 1953 als eerste met een nieuw type Dortmunder, Dort genaamd. Dort is met 6,5% alcohol veel zwaarder en is bovendien donkerder van kleur. Ook Skol (Oranjeboom) verhoogt het alcoholpercentage van haar Dortmunder. Alfa komt in 1974 met een Super Dortmunder van maar liefst 7,5 volumeprocent.
 +
 +
<gallery heights=200px widths=200px mode="traditional">
 +
bestand: 26325.jpg| etiket van Oranjeboom
 +
bestand: 10151.jpg| etiket van Alfa
 +
bestand: 16840.jpg| etiket van Gulpener ter gelegenheid van 40 jaar Gulpener Dort in 1993
 +
bestand: 22948.jpg| etiket van De Leeuw uit Valkenburg
 +
</gallery>
 +
 +
Naast Gulpener en Alfa is er één andere brouwerij die, wat we De Nieuwe Nederlandse Dortmunder zouden kunnen noemen, brouwt. En dat is brouwerij [[De Prael]] uit Amsterdam. Wie weet of we hier aan het einde staan van een oude biertraditie of juist aan het begin van een nieuwe.
 +
 +
[[bestand: 56979.jpg | bottom| 800px | Etiket van brouwerij De Prael]]
  
  
 
[[categorie: Biersoort]]
 
[[categorie: Biersoort]]

Huidige versie van 11 jul 2016 om 11:06

Kroonkurk van de Dortmunder Actien-Brauerei uit 2016

Dortmunder is een bier van lage gisting, goudgeel van kleur (9 EBC) met een moutige smaak en een alcoholgehalte van rond de 5 volumeprocent. Hoewel Dortmunder veel van deze kenmerken met Pilsener deelt, is niet zo sterk gehopt waardoor het een zachtere smaak heeft. De Dortmunders die tegenwoordig in Nederland worden gebrouwen zijn, in tegenstelling tot de Duitse, over het algemeen donkerder van kleur en hebben een hoger alcoholgehalte van rond de 7 volumeprocent.

Het Dortmunder bier werd in 1843 als eerste door Heinrich Wenker en zijn vader gebrouwen in de brouwerij Krone am Markt in Dortmund. Wenker had tijdens zijn opleiding als brouwer in München en Wenen de Beierse brouwmethode met ondergisting leren kennen, en introduceerde die methode in Dortmund. De verdere ontwikkeling van dit bier leidde rond 1870 tot het bier dat we nu als Dortmunder kennen. Het bier werd iets sterker gebrouwen om het over een langere afstand te kunnen vervoeren. Daarom staat het bier plaatselijk bekend als Export. De uitvinding van industrieel koelen, de opkomst van de massaproductie aan het eind van de 19e eeuw en de verhoogde vraag naar bier leidden tot het ontstaan van grote brouwerijen. Dortmund werd in die tijd één van de grootste bierproducenten in Europa met brouwerijen zoals de Dortmunder Actien-Brauerei, de Dortmunder Union-Brauerei en de Privatbrauerei Dortmunder Kronen.

Dortmunder in Nederland

Advertentie uit 1885 voor het eerste Nederlandse Dortmunder bier
Etiket van bottelaar Heesakkers. Het logo lijkt sterk op dat van de Dortmunder Actien-Brauerei

Het Dortmunder bier of Dortmunder Lagerbier werd vanaf 1867 in Nederland geïmporteerd als een van de "Beiersche", bedoeld wordt ondergistende, biersoorten. Net als Pilsener en Münchener zal ook het Dortmunder in de smaak zijn gevallen waardoor het voor Nederlandse brouwers en bottelaars interessant werd om het bier na te maken. Dat gebeurde blijkbaar op zo'n grote schaal dat de Duitse brouwerijen en hun importeurs in de jaren 1870 al waarschuwen voor verschillende namaaksels die onder den naam van Dortmunder in den handel worden gebracht. Het duurt bijna twintig jaar voordat op 1 april 1885 de Amerfoortsche Beiersch Bierbrouwerij als eerste Nederlandse brouwerij onder eigen naam een Dortmunder bier uitbrengt. Nog voor de eeuwwisseling brouwen ook veel van de andere Beiersche bierbrouwerijen zoals Amstel, Heineken, ZHB, Waldeck, De Posthoorn uit Tilburg en DAVO een eigen Dortmunder bier. Dortmunder was een duur bier. Dat blijkt uit een, overigens nooit van kracht geworden, ontwerpovereenkomst uit 1893. Daarin spreken de brouwerijen uit Amsterdam en Nieuwer-Amstel af om hun Hollandsch bier voor geen lagere prijzen te verkoopen dan 7 cent de liter, het Beijersch, Pilsener en Münchener voor 9 cent de liter en het Dortmunder bier voor 14 cent de liter. Het Dortmunder bier van Ravenswaay's Bierbrouwerij-Maatschappij werd, als blijk van hoge waardering, zelfs bekroond met de gouden medaille op de Nationale tentoonstelling Nijverheid en Kunst in Dordrecht van 1899.

In de eerste helft van de 20e eeuw besluiten steeds meer brouwerijen om een Dortmunder in hun assortiment op te nemen. Dat gold echter niet voor Amstel en Heineken. Het is niet duidelijk waarom juist zij besloten om met de productie van Dortmunder te stoppen. Mogelijk waren de sterke concurrentie van de Duitse brouwerijen en het succes van hun eigen Pilsener van invloed op deze keuze. De Dortmundse brouwerijen DAB, Kronen en Union waren geduchte en sterke concurrenten die zelfs in staat bleken om alweer kort na beide wereldoorlogen hun bier naar Nederland te exporteren.

Vanaf de jaren 1950 ondergaat het Nederlandse Dortmunder een verandering. Het bier werd aanvankelijk gepresenteerd als zacht van smaak en had over het algemeen een iets lager alcoholgehalte dan het pilsener, 4 tot 5 volumeprocent. Phoenix, ZHB en De Schaapskooi blijven dit type Dortmunder tot in de jaren 1960 produceren, Bavaria zelfs tot in de jaren 1980. Gulpener komt in 1953 als eerste met een nieuw type Dortmunder, Dort genaamd. Dort is met 6,5% alcohol veel zwaarder en is bovendien donkerder van kleur. Ook Skol (Oranjeboom) verhoogt het alcoholpercentage van haar Dortmunder. Alfa komt in 1974 met een Super Dortmunder van maar liefst 7,5 volumeprocent.

Naast Gulpener en Alfa is er één andere brouwerij die, wat we De Nieuwe Nederlandse Dortmunder zouden kunnen noemen, brouwt. En dat is brouwerij De Prael uit Amsterdam. Wie weet of we hier aan het einde staan van een oude biertraditie of juist aan het begin van een nieuwe.

Etiket van brouwerij De Prael